Thứ tự giấy tờ sau khi mất: khai tử trước, rồi văn bản phân chia di sản, rồi mới sang tên nhà đất và rút tiền

Sau khi có người mất, đăng ký khai tử làm trước, rồi mới tới văn bản phân chia di sản, rồi mới sang tên nhà đất và rút tiền. Đừng tự chia miệng rồi đi làm giấy sau. Chỗ hay tắc là việc công chứng hoặc chứng thực văn bản phân chia khi nơi nhận hồ sơ yêu cầu, và việc ngân hàng đòi giấy tờ thừa kế.

Chi phí

Nếu công chứng văn bản phân chia di sản thì phí theo biểu do cơ quan nhà nước ban hành, nên bạn hãy hỏi trước ở tổ chức hành nghề công chứng. Cái đắt hơn tiền là thời gian: chờ niêm yết ở tổ chức hành nghề công chứng, chờ cơ quan đăng ký đất đai trả kết quả, và mỗi người thừa kế phải có mặt đúng buổi. Có người không liên lạc được hoặc không đồng ý cách chia thì có thể phải chuyển sang toà, và đó là nhiều tháng; người ở nước ngoài thì phải có giấy uỷ quyền hợp lệ.

Lợi ích

Làm thủ tục theo thứ tự khai tử, xác định di sản, lập văn bản thừa kế rồi mới sang tên hoặc rút tiền giúp tránh phải làm lại hồ sơ. Giữ bản gốc và các bản sao chứng thực cần thiết.

Pháp luật Việt Nam

Bước một là khai tử: Điều 33 khoản 1 Luật Hộ tịch 60/2014/QH13 buộc người có trách nhiệm phải đi đăng ký khai tử trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày có người chết, và việc đăng ký làm ở Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người đó; không xác định được nơi cư trú cuối cùng thì ở nơi người đó chết hoặc nơi phát hiện thi thể. Luật này sẽ bị thay bởi Luật Hộ tịch 03/2026/QH16 từ ngày 01/3/2027, nên hồ sơ làm trước ngày đó vẫn theo luật cũ. Bước hai là văn bản phân chia di sản: Điều 59 Luật Công chứng 46/2024/QH15 (hiệu lực 01/7/2025) cho người thừa kế theo pháp luật hoặc theo di chúc quyền yêu cầu công chứng, buộc hồ sơ phải có giấy chứng tử, di chúc nếu có, giấy tờ chứng minh quan hệ và giấy tờ về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản; tổ chức hành nghề công chứng phải niêm yết việc tiếp nhận, và chỉ được công chứng sau khi có xác nhận đã hoàn thành niêm yết mà không có khiếu nại. Cùng điều này nói rõ văn bản phân chia di sản đã được công chứng là căn cứ để cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký chuyển quyền. Bước ba là chỗ dễ hiểu sai nhất: khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 31/2024/QH15 dùng chữ "phải công chứng hoặc chứng thực" cho chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất (điểm a), còn với thừa kế thì cùng khoản đó chỉ dùng chữ "được công chứng hoặc chứng thực" (điểm c) — nghĩa là với thừa kế, khoản này không dùng chữ "phải", chứ không có nghĩa là hồ sơ thừa kế khỏi cần giấy tờ. Trên thực tế, hồ sơ đăng ký thừa kế thường chỉ được nhận khi văn bản phân chia đã công chứng hoặc chứng thực; vì vậy, bạn hãy hỏi thẳng chi nhánh đăng ký đất đai nơi có thửa đất về yêu cầu hồ sơ trước khi hẹn cả nhà. Bước bốn là tiền: Việt Nam không có ngưỡng "dưới mức này thì không cần giấy tờ thừa kế"; Điều 12 khoản 2 điểm a Nghị định 52/2024/NĐ-CP cho phép chi trả số dư tài khoản thanh toán khi chủ tài khoản chết cho người thừa kế hoặc đại diện thừa kế hợp pháp, còn với tiền gửi tiết kiệm thì Điều 18 khoản 4 điểm a Thông tư 48/2018/TT-NHNN để tổ chức tín dụng tự quy định thủ tục, nên cùng một hồ sơ có thể bị hai ngân hàng trả lời khác nhau.

Ghi chú

Vì sao mức B: cả bốn bước đều là câu chữ trong văn bản đang hiệu lực, và bước dễ sai nhất — chữ "phải" ở điểm a so với chữ "được" ở điểm c khoản 3 Điều 27 — đọc thẳng ra được; nhưng không có số liệu nào đo được bao nhiêu hồ sơ thừa kế bị trả về vì thiếu công chứng, cũng không có tỷ lệ nào về thời gian chờ thực tế, nên mục dừng ở B và không nêu con số ngày của từng bước. Bốn cái bẫy. Một: chia miệng trong nhà rồi mới đi làm giấy, hoặc tự sang tên trước rồi mới thoả thuận sau — thứ tự giấy tờ thường ngược với điều gia đình quen nghĩ, và cái đã lỡ ký trước thì khó lấy lại. Hai: để một người đại diện cả nhà đi làm, trong khi văn bản phân chia cần đúng những người thuộc hàng thừa kế, đủ giấy tờ tuỳ thân, và có mặt để ký; người vắng thì phải có giấy uỷ quyền hợp lệ, không phải giấy viết tay. Ba: tưởng nhà đất sang tên được bằng trích lục khai tử và giấy khai sinh của con, nên không hỏi chi nhánh đăng ký đất đai có cần văn bản phân chia đã công chứng hoặc chứng thực hay không — hồ sơ thường bị trả về ở đúng chỗ đó, và mỗi lần trả về là mất thêm một lượt đi lại của cả nhà. Bốn: nghĩ ngân hàng nào cũng có ngưỡng số dư nhỏ thì cho rút không cần giấy tờ; không có ngưỡng đó, nên hỏi trước bằng câu "cần những giấy tờ gì, và có mẫu văn bản nào của quý ngân hàng không" trước khi mang trích lục khai tử tới quầy. Với thửa đất đã có từ trước, cũng phải kiểm xem sổ đang ghi tên ai: nếu sổ ghi tên cả hai vợ chồng thì phần của người còn sống không nằm trong di sản, và trước khi chia, gia đình phải tách phần đó ra chứ không chia cả thửa.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Ngân hàng nào có tiền gửi thì phải chạy từng nhà. Làm nhà thì phải hẹn đủ toàn bộ người thừa kế, cùng một ngày tới cửa đăng ký. Có người không chịu tới, có người không đồng ý cách chia thì đường này không đi được, chỉ còn cách đi công chứng hoặc kiện.

Nói đơn giản

Tiền gửi của người mất ở một ngân hàng cộng lại không quá 50.000 nhân dân tệ thì vợ hoặc chồng, con, cha mẹ mang giấy tờ tới là rút được, không cần công chứng. Nhà cũng không bắt buộc phải công chứng, toàn bộ người thừa kế cùng tới cơ quan đăng ký bất động sản là làm được. Công chứng tốn tiền, lấy Phúc Châu, Hạ Môn làm ví dụ, nhà thu theo diện tích, mỗi căn về nguyên tắc thu tối đa 10.000 nhân dân tệ.

Lợi ích

Về tiền gửi, văn bản số 18 năm 2021 của Uỷ ban Quản lý Ngân hàng và Bảo hiểm và Ngân hàng Nhân dân (Trung Quốc) quy định tiền gửi nhỏ đủ điều kiện thì không còn yêu cầu công chứng. Có ba điều kiện. Một là tổng số dư các tài khoản ở cùng một ngân hàng không quá 10.000 nhân dân tệ; ngân hàng có thể tự nâng lên, cao nhất 50.000 nhân dân tệ. Hai là người xin rút là vợ hoặc chồng, con, cha mẹ, hoặc người thừa kế, người nhận di tặng được chỉ định trong di chúc có công chứng. Ba là rút hết một lần, rút xong đóng tài khoản. Vợ hoặc chồng, con, cha mẹ phải nộp bốn thứ: giấy chứng tử; giấy tờ chứng minh quan hệ thân thuộc như sổ hộ khẩu, giấy đăng ký kết hôn, giấy khai sinh; giấy tờ tuỳ thân của chính mình; bản cam kết có chữ ký tay. Văn bản Kim quy số 6 năm 2024 quy định từ ngày 01/6/2024, hạn mức thống nhất nâng lên 50.000 nhân dân tệ. Ngân hàng nhỏ và vừa ở nông thôn được lùi tới trước ngày 31/12/2025. Sản phẩm tích luỹ vàng, trái phiếu chính phủ và sản phẩm quản lý tài sản do ngân hàng bán hộ, khi đáo hạn hoặc tất toán cũng rút được theo cách này, số tiền tính gộp vào 50.000 nhân dân tệ. Tiền mai táng, tiền tuất chuyển vào tài khoản của người mất không tính vào 50.000 nhân dân tệ, vợ hoặc chồng, con, cha mẹ cũng rút được bằng bộ giấy tờ này. Về nhà, Điều 14 Chi tiết thi hành Điều lệ tạm thời về đăng ký bất động sản (Trung Quốc): xin đăng ký do thừa kế, nhận di tặng thì "phải nộp giấy tờ chứng minh tử vong, di chúc hoặc thoả thuận của toàn bộ người thừa kế theo pháp luật về việc chia bất động sản, và giấy tờ về quan hệ thân thuộc với người để lại di sản…, cũng có thể nộp giấy tờ đã công chứng hoặc văn bản pháp lý có hiệu lực". Công chứng chỉ là một cách có thể chọn. Năm 2016 Bộ Tư pháp (Trung Quốc) ra văn bản bãi bỏ thông báo liên tịch năm 1991 yêu cầu tăng cường công chứng khi đăng ký nhà. Trung tâm Đăng ký và Giao dịch Bất động sản thành phố Phúc Châu đã giải thích không nộp giấy tờ công chứng thì làm thế nào. Toàn bộ người thừa kế theo pháp luật hoặc người nhận di tặng phải cùng tới cơ quan đăng ký để kiểm tra giấy tờ, ký một bản cam đoan (bản tuyên bố bằng văn bản bảo đảm giấy tờ là đúng sự thật). Chi phí xem theo mức của Phúc Kiến: công chứng thừa kế không liên quan tới nhà, phần dưới 200.000 nhân dân tệ thu 0,8%, thấp nhất 300 nhân dân tệ. Nhà thì thu theo diện tích, ở Phúc Châu, Hạ Môn không quá 70 nhân dân tệ mỗi mét vuông, mỗi căn về nguyên tắc không quá 10.000 nhân dân tệ. Tự tính theo mức này, phí công chứng cho 50.000 nhân dân tệ tiền gửi là 400 nhân dân tệ, một căn nhà 90 mét vuông ở Phúc Châu tối đa 6.300 nhân dân tệ. Khoản tiết kiệm được từ vài trăm tới vài nghìn nhân dân tệ, lợi ích được xếp là vừa

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Hạn 50.000 nhân dân tệ tính riêng từng ngân hàng: ba ngân hàng mỗi nơi có 40.000 nhân dân tệ thì cả ba nơi đều rút được theo cách này. Trên 50.000 nhân dân tệ thì không thuộc hai thông báo này, trước khi đi hỏi rõ ngân hàng đó cần giấy tờ gì. Người gửi tiền hoặc người xin rút là đồng bào Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan, người nước ngoài, người định cư ở nước ngoài cũng không áp dụng. Chỉ có một bản di chúc công chứng cũng không sang tên thẳng được, toàn bộ người thừa kế theo pháp luật vẫn phải có mặt xác nhận. Định từ chối thừa kế để khỏi gánh nợ thì đừng đi rút tiền vội, xem mục 11 (tuyên bố từ chối thừa kế bằng văn bản). Người thừa kế hàng thứ nhất khi rút tiền còn có thể xin sao kê tài khoản 6 tháng trước khi mất và sau khi mất. Tra các thông tin cá nhân khác xem mục 10 (tài khoản và thông tin cá nhân). Những người thừa kế bất đồng, không thoả thuận được thì phải kiện. Sơ thẩm theo thủ tục thông thường theo quy định xử xong trong 6 tháng, có thể gia hạn, phí luật sư tự trả. Mức thu phí công chứng mỗi tỉnh một khác, theo văn bản của cơ quan phát triển cải cách và tư pháp địa phương. Hạn mức 50.000 nhân dân tệ tính tới tháng 10/2026, theo thông báo mới nhất của Tổng cục Quản lý Giám sát Tài chính và Ngân hàng Nhân dân.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Luật Hộ tịch số 60/2014/QH13 ngày 20/11/2014 (Điều 33 khoản 1): vanban.chinhphu.vn/default.aspx?pageid=27160&… . Luật Công chứng số 46/2024/QH15 ngày 26/11/2024, Công báo số 1527 + 1528 ngày 29/12/2024 (Điều 59), bản PDF có lớp chữ: datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/01/… . Luật Đất đai số 31/2024/QH15 ngày 18/01/2024 (Điều 27 khoản 3 điểm a và điểm c). Nghị định 52/2024/NĐ-CP ngày 15/5/2024 về thanh toán không dùng tiền mặt (Điều 12 khoản 2 điểm a) và Thông tư 48/2018/TT-NHNN ngày 26/12/2018 về tiền gửi tiết kiệm (Điều 18 khoản 4 điểm a): số điều đã đối chiếu, liên kết chưa gắn được trong lượt tra này. Tra ngày 3/11/2026.