Sàng lọc đái tháo đường thai kỳ: uống 75 g glucose ở tuần 24–28, đừng bỏ vì ngại chờ

Đái tháo đường thai kỳ là tăng đường huyết xuất hiện trong lúc mang thai. Cách phát hiện là uống nước đường pha sẵn rồi lấy máu ba lần. Làm ở tuần 24 đến 28 cho mọi thai phụ; ai có yếu tố nguy cơ thì xét nghiệm ngay từ lần khám đầu.

Chi phí

Vài chục đến vài trăm nghìn đồng cho nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g và ba lần định lượng glucose huyết tương, cộng một buổi sáng ngồi chờ ở cơ sở khám thai. Phần đắt không nằm ở tiền mà ở lần bỏ qua: không làm thì đái tháo đường thai kỳ chỉ lộ ra khi thai đã to quá mức hoặc đã có biến chứng, và lúc đó chi phí chuyển sang theo dõi thai, mổ lấy thai, chăm sóc trẻ sơ sinh bị hạ glucose máu. Quỹ bảo hiểm y tế chi trả hay không tùy cơ sở và tùy việc xét nghiệm có nằm trong danh mục được quỹ trả, nên hỏi ở quầy tiếp đón trước khi làm.

Lợi ích

Quyết định 1470/QĐ-BYT ngày 29/5/2024, tài liệu “Hướng dẫn quốc gia về sàng lọc và quản lý đái tháo đường thai kỳ”, Chương 2 mục 1.2.2 quy định: thực hiện tầm soát đái tháo đường thai kỳ cho mọi thai phụ từ tuần thứ 24 đến 28 của tuổi thai, và gọi đây là thời điểm chuẩn, tốt nhất để phát hiện bất thường chuyển hóa carbohydrate, với nghiệm pháp dung nạp 75 g glucose. Mục 1.2.1 tách nhóm nguy cơ cao — thừa cân béo phì, tiền sử gia đình có người đái tháo đường, tiền sử sinh con trên 4.000 g, tiền sử rối loạn dung nạp glucose, tuổi trên 35 — và với nhóm này phải xét nghiệm glucose huyết tương lúc đói hoặc bất kỳ ngay trong lần khám thai đầu tiên, rồi vẫn làm lại ở tuần 24 đến 28. Bảng 3 của tài liệu đặt ngưỡng chẩn đoán theo nghiệm pháp 75 g: lúc đói từ 5,1 mmol/L, sau 1 giờ từ 10,0 mmol/L, sau 2 giờ từ 8,5 mmol/L, và chỉ cần một giá trị bằng hoặc vượt ngưỡng là chẩn đoán. Mục 2.5.3 nhắc lại khuyến cáo tầm soát sau sinh 4 đến 12 tuần, vì rối loạn dung nạp glucose và rối loạn glucose huyết đói sau sinh có thể cải thiện bằng thay đổi lối sống. Điều 3 của quyết định nói rõ văn bản này thay thế Quyết định 6173/QĐ-BYT ngày 12/10/2018. Phần hậu quả của tài liệu liệt kê: tăng huyết áp và tiền sản giật, sinh non, đa ối, nhiễm khuẩn niệu, thai to gây đẻ khó và sang chấn khi sinh, hạ glucose máu sơ sinh, vàng da sơ sinh, tăng tỷ lệ tử vong chu sinh.

Ghi chú

Vì sao mức B: mốc tuần, ngưỡng chẩn đoán và việc thay thế văn bản cũ đều là câu chữ đọc được nguyên văn trong quyết định đang có hiệu lực, nên phần thủ tục không phải suy đoán; chưa lên A vì đây là văn bản quy định kỹ thuật, và không có số liệu Việt Nam nào đo được việc sàng lọc đúng mốc làm giảm bao nhiêu ca thai to hay hạ glucose sơ sinh. Bốn cái bẫy hay gặp. Một: tra trên mạng vẫn ra Quyết định 6173/QĐ-BYT 2018 và các bài viết còn dẫn hướng dẫn cũ, trong khi Điều 3 của Quyết định 1470 đã thay thế văn bản đó — làm theo bài cũ là làm theo văn bản đã hết hiệu lực. Hai: trước ngày làm nghiệm pháp ăn kiêng cho “kết quả đẹp”, hoặc hôm trước ăn quá nhiều tinh bột; chính tài liệu dặn ba ngày trước không ăn chế độ quá nhiều glucid cũng không ăn kiêng, vì cả hai đều làm sai kết quả. Ba: uống nước đường xong đi lại ngoài hành lang hoặc uống thêm nước ngọt trong lúc chờ, làm sai trị số 1 giờ và 2 giờ. Bốn: nghĩ sinh xong là hết chuyện, nên bỏ lần tầm soát 4 đến 12 tuần sau sinh — đây là lần duy nhất phân biệt được đái tháo đường thật với đái tháo đường thai kỳ, và một số nơi quên hẹn lịch này nên phải tự hỏi. Một điểm nữa: hướng dẫn năm 2016 của Bộ Y tế đặt mốc 24 tuần cho nhóm nguy cơ thấp, còn hướng dẫn năm 2024 đặt dải 24 đến 28 tuần; khi hai văn bản lệch nhau thì theo văn bản mới hơn.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Vài chục tới hơn một trăm nhân dân tệ. Phải nhịn đói tới, lấy máu vài lần, mất nửa buổi sáng.

Nói đơn giản

Đái tháo đường thai kỳ là đường huyết cao chỉ xuất hiện sau khi mang thai. Sau tuần 24 bỏ ra nửa buổi sáng, uống một lần nước đường, lấy máu vài lần là phát hiện được. Không xét nghiệm, cũng không xử lý, thì nguy cơ thai quá to, đẻ khó, phải mổ, tiền sản giật và hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh đều tăng lên.

Lợi ích

Khuyến cáo mức B của Nhóm Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF): với thai phụ không có triệu chứng (tự mình không thấy khó chịu gì), sàng lọc đái tháo đường thai kỳ từ tuần 24 trở đi. Đái tháo đường thai kỳ là đường huyết cao chỉ xuất hiện sau khi mang thai. Nếu chỉ sàng lọc một lần, lần đó phải đặt từ tuần 24 trở đi. Sàng lọc trước tuần 24 có tốt không thì kết luận của nhóm là bằng chứng hiện có chưa đủ để đánh giá lợi hại (mức I). Đái tháo đường thai kỳ mà không xử lý sẽ đẩy nguy cơ mấy thứ này lên: thai to (thai nhi phát triển quá lớn), đẻ khó, mổ lấy thai, tiền sản giật và hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh.

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Theo USPSTF, phát hiện bệnh rồi thì thường bắt đầu từ vận động, điều chỉnh ăn uống và đo đường huyết, kiểm soát không được mới dùng insulin hoặc thuốc uống. Đừng vì sợ phát hiện ra rồi phải tiêm mà bỏ qua lần này. Sinh xong còn phải kiểm tra lại đường huyết: CDC Hoa Kỳ nói khoảng một nửa người từng bị đái tháo đường thai kỳ về sau bị đái tháo đường type 2.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Quyết định số 1470/QĐ-BYT ngày 29/5/2024 của Bộ Y tế về việc ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn quốc gia về sàng lọc và quản lý đái tháo đường thai kỳ” (Điều 3; Chương 2 mục 1.2.1, 1.2.2 và Bảng 3; mục 2.5.3), bản PDF 31 trang là ảnh quét, đọc bằng lớp chữ nhận dạng: bvdkbaclieu.gov.vn/upload/1000079/20240622/38… ; Quyết định số 4128/QĐ-BYT ngày 29/7/2016 của Bộ Y tế phê duyệt “Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản”, phần Đái tháo đường thai kỳ (trang in 134–135), bản PDF có lớp chữ: benhvienhatrung.vn/wp-content/uploads/2022/09… . Tra ngày 3/11/2026.