Không vào biên chế: bảo hiểm xã hội tự nguyện là đường duy nhất để có lương hưu, còn bảo hiểm thất nghiệp thì không có cho người tự làm

Tự làm thì tự đóng: 22% thu nhập bạn chọn, đủ 15 năm và đủ tuổi là có lương hưu, nữ hưởng 45%, nam hưởng 40%. Bảo hiểm thất nghiệp thì không có, vì nó gắn với hợp đồng lao động. Thẻ y tế mua theo hộ gia đình.

Chi phí

Bạn đóng 22% mức thu nhập tự chọn, tức là một mình bạn đóng toàn bộ, không có người sử dụng lao động đóng cùng, nên hãy tính khoản này vào thu nhập thật của nghề tự do. Mức thấp nhất bằng chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn, cao nhất 20 lần mức tham chiếu; cách quy ra tiền và phần ngân sách hỗ trợ đã tính ở chương 5 mục 46, ở đây không lặp lại vì mức sàn đổi theo chuẩn nghèo. Khoản thứ hai không phải tiền mà là tính kiên định: đóng đều từng tháng trong nhiều năm, và tiền không rút ra tuỳ ý được — chỉ rút một lần trong các trường hợp luật định, nên đừng coi quỹ này là khoản tiết kiệm phòng khi kẹt.

Lợi ích

Không làm việc trong biên chế vẫn có những cách xây dựng quyền lợi hưu trí. Phải phân biệt BHXH bắt buộc, tự nguyện và bảo hiểm thất nghiệp.

Pháp luật Việt Nam

Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15 đặt bốn chỗ dựa. Điều 2 khoản 4 định nghĩa bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình do Nhà nước tổ chức mà công dân Việt Nam tự nguyện tham gia và được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập; Điều 31 khoản 2 lấy mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn làm sàn thu nhập và 20 lần mức tham chiếu làm trần; Điều 32 khoản 2 đặt tỷ lệ đóng 22%; Điều 64 cho đóng đủ 15 năm là đủ điều kiện hưởng lương hưu khi đủ tuổi, và Điều 66 khoản 1 tính mức hưởng 45% cho nữ đóng 15 năm, 40% cho nam đóng 15 năm. Điều 4 khoản 3 cho biết bảo hiểm xã hội tự nguyện hiện có bốn chế độ: trợ cấp thai sản, hưu trí, tử tuất, và bảo hiểm tai nạn lao động theo quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động; chế độ thai sản là khoản tiền cụ thể, 2.000.000 đồng cho mỗi con được sinh ra, với điều kiện đóng từ đủ 06 tháng trong 12 tháng trước khi sinh (Điều 94 và Điều 95). Phía bảo hiểm thất nghiệp, Điều 31 khoản 1 Luật Việc làm 74/2025/QH15 chỉ mở với người làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả khi hai bên gọi tên hợp đồng khác mà nội dung vẫn là làm việc có trả công và có sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên; khoản 4 cùng điều để ngỏ việc mở rộng cho người có việc làm, thu nhập ổn định bằng một nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, tức hiện nay chưa có đường đó cho người tự làm. Phía thẻ y tế, Điều 13 khoản 4 Luật Bảo hiểm y tế, bản hợp nhất 40/VBHN-VPQH, đặt mức đóng của người thuộc hộ gia đình tối đa bằng 6% mức tham chiếu, và khoản 6 giảm dần: người thứ hai đóng 70%, người thứ ba 60%, người thứ tư 50%, từ người thứ năm trở đi 40% mức của người thứ nhất.

Ghi chú

Vì sao mức B: ba mốc 22%, 15 năm và 45% đều là câu chữ của luật đang có hiệu lực, và từ đó tính ra được số tiền mỗi tháng cũng như số năm hoàn vốn, nên đây không phải chuyện tin hay không tin; nhưng không có nghiên cứu Việt Nam nào đo được người đóng tự nguyện thực sự sống bằng lương hưu đó, nên không lên A. Ba cái bẫy. Một: nhờ công ty dịch vụ "đóng hộ" cho có sổ — không có quan hệ lao động thật mà vẫn đóng bảo hiểm bắt buộc là gian lận, tiền có thể mất và không ai đứng ra bảo vệ khi công ty đó biến mất; muốn tích luỹ tiếp thì dùng đúng đường tự nguyện. Hai: nghe nói đóng tự nguyện là có đủ chế độ như người đi làm — không phải, và riêng bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện mới chỉ là chính sách được nêu trong luật, chưa có mức đóng để đăng ký. Ba: mua thẻ y tế lẻ cho từng người trong nhà — phần giảm 70/60/50/40% chỉ tính khi các thành viên cùng tham gia trong một năm tài chính, mua lẻ là tự bỏ phần giảm. Đừng hiểu ngược: mục này không nói đóng ở mức thấp nhất là đủ sống — mức sàn chỉ mua đủ điều kiện hưởng, muốn lương hưu đủ chi tiêu thì phải chọn mức cao hơn, dù hoàn vốn chậm hơn.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Bảo hiểm hưu trí và y tế bạn phải tự đóng toàn bộ, tính theo mức căn cứ đóng của địa phương, mỗi tháng hơn một nghìn nhân dân tệ. Mức căn cứ đóng là một con số chuẩn dùng để tính phí bảo hiểm. Đây là khoản chi cố định hay bị tính sót nhất khi làm việc linh hoạt, khó là tháng nào cũng phải đóng đúng hạn.

Nói đơn giản

Không vào cơ quan đơn vị, không có nghĩa là không còn chuyện bảo hiểm xã hội, chỉ là không ai đóng giúp bạn nửa phần kia. Văn bản yêu cầu các địa phương bỏ giới hạn hộ khẩu cho người làm việc linh hoạt tham gia bảo hiểm ở nơi làm việc, riêng vài siêu đô thị có thể bỏ dần. Nên đừng hiểu "tự do" là không cần lo bảo hiểm xã hội. Đóng ngắt quãng thì lương hưu và tiền bảo hiểm y tế chi trả đều tính theo quy tắc đóng gián đoạn.

Lợi ích

Tham gia bảo hiểm xem "Ý kiến chỉ đạo về bảo vệ quyền lợi lao động, bảo đảm của người lao động theo hình thái việc làm mới" (Trung Quốc). Văn bản ghi: "Các địa phương phải bỏ giới hạn hộ khẩu đối với người làm việc linh hoạt tham gia bảo hiểm hưu trí cơ bản, bảo hiểm y tế cơ bản ở nơi làm việc; một số siêu đô thị khó làm được ngay một bước thì phải kết hợp thực tế địa phương, tích cực tạo điều kiện để bỏ dần. Tổ chức cho người làm việc linh hoạt chưa tham gia bảo hiểm hưu trí cơ bản người lao động, bảo hiểm y tế cơ bản người lao động được tham gia bảo hiểm hưu trí cơ bản cư dân thành thị và nông thôn, bảo hiểm y tế cơ bản cư dân thành thị và nông thôn theo quy định, bảo đảm ai cần bảo hiểm đều có. Đôn đốc doanh nghiệp tham gia bảo hiểm xã hội theo pháp luật. Doanh nghiệp phải hướng dẫn và hỗ trợ người lao động theo hình thái việc làm mới không hoàn toàn đủ điều kiện xác lập quan hệ lao động tham gia bảo hiểm xã hội phù hợp với tình hình của mình". Cùng văn bản chia việc dùng lao động thành ba loại: "Đủ điều kiện xác lập quan hệ lao động thì doanh nghiệp phải ký hợp đồng lao động với người lao động theo pháp luật. Không hoàn toàn đủ điều kiện xác lập quan hệ lao động nhưng doanh nghiệp có quản lý lao động đối với người lao động… thì hướng dẫn doanh nghiệp và người lao động ký thoả thuận bằng văn bản… Cá nhân dựa vào nền tảng tự tiến hành hoạt động kinh doanh, làm nghề tự do… thì quyền và nghĩa vụ hai bên do pháp luật dân sự điều chỉnh" (toàn quốc, từ năm 2021)

Mức bằng chứng

A

Ghi chú

Nguyên văn ghi là "bỏ" giới hạn hộ khẩu, còn chừa lối cho siêu đô thị, không phải "cả nước đã xoá bỏ". Bỏ tới mức nào thì hỏi thành phố nơi bạn định tham gia bảo hiểm. Mức lợi ích xếp "lớn" vì đóng gián đoạn là mất chính chế độ hưu trí và y tế, giá trị vượt xa mười nghìn nhân dân tệ. Nhưng chi phí cũng là thật, tự đóng toàn bộ mỗi tháng hơn một nghìn nhân dân tệ. Bảo hiểm xã hội đóng gián đoạn rồi thì đóng bù thế nào, số năm cộng dồn ra sao, xem chương 7 mục 18 (đóng bảo hiểm xã hội gián đoạn). Đổi thành phố rồi thì chuyển quan hệ bảo hiểm hưu trí và y tế sang thế nào, xem chương 19 mục 19 (chuyển quan hệ bảo hiểm hưu trí và y tế sang nơi tham gia mới). Tự đóng bảo hiểm hưu trí người lao động thì đóng theo mức nào, phải nhận bao nhiêu năm mới hoà vốn, xem chương 5 mục 46 (tự đóng bảo hiểm hưu trí người lao động). Ngoài ra, bán nông sản, đồ dùng hằng ngày ở địa điểm và thời gian chính quyền chỉ định, hoặc dùng tay nghề của mình làm việc vặt phục vụ dân mà theo luật không cần giấy phép, thì không cần làm giấy phép kinh doanh. Điều này ghi trong văn bản số 27 năm 2020 của Văn phòng Quốc vụ viện (Trung Quốc).

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 ngày 29/6/2024, các điều 2, 4, 31, 32, 64, 66, 94, 95, toàn văn: xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-luat-so… ; Luật Việc làm số 74/2025/QH15 ngày 10/12/2025, Điều 31: vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/luat-viec-lam-so-74-… ; Luật Bảo hiểm y tế, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 40/VBHN-VPQH ngày 31/3/2026, Điều 13 khoản 4 và khoản 6, Công báo số 172 ngày 31/3/2026: datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2026/03/… . Tra ngày 3/11/2026.