Nghỉ chăm cha mẹ ốm: không có chế độ riêng, nên dùng phép năm và thoả thuận nghỉ không lương

Việt Nam không có chế độ nghỉ chăm cha mẹ ốm. Nghỉ ốm đau của bảo hiểm xã hội chỉ trả khi chính bạn ốm, hoặc khi chăm con dưới 07 tuổi. Bạn có thể dùng phép năm 12 ngày, được cộng thêm 1 ngày mỗi 5 năm, hoặc thoả thuận nghỉ không lương.

Chi phí

Khoản mất là thu nhập của những ngày phải nghỉ, vì chế độ ốm đau của bảo hiểm xã hội không trả cho việc chăm cha mẹ: nghỉ phép năm thì vẫn nguyên lương, nghỉ không hưởng lương thì không có lương và cũng không có trợ cấp thay vào. Nếu chính bạn ốm, phần được hưởng là 75% tiền lương làm căn cứ đóng, tức vẫn hụt một phần tư; còn khi chăm con dưới 07 tuổi ốm thì cũng 75% và bị giới hạn số ngày theo tuổi của con. Cái đắt hơn tiền là thời gian: những ngày nằm viện của cha mẹ có thể rơi vào mùa cao điểm công việc, nên phải chọn giữa có mặt và giữ việc.

Lợi ích

Chăm cha mẹ ốm cần dự tính phép năm, thu nhập mất đi và cách phân chia thời gian giữa người thân. Đọc đúng chính sách nghỉ thay vì tự cho rằng được hưởng chế độ ốm đau riêng.

Pháp luật Việt Nam

Điều 42 khoản 1 Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15 liệt kê đúng sáu trường hợp được hưởng chế độ ốm đau — điều trị bệnh không phải bệnh nghề nghiệp, tai nạn không phải tai nạn lao động, tai nạn trên đường đi làm, tái phát thương tật do tai nạn lao động, hiến hoặc ghép mô bộ phận cơ thể, và điểm e là chăm sóc con dưới 07 tuổi bị ốm đau — nên cha mẹ ốm không nằm trong danh sách, dù đây là lý do nghỉ mà nhiều người đi làm sẽ gặp. Điều 43 khoản 1 đặt thời gian hưởng cho chính người lao động theo số năm đã đóng: 30 ngày nếu đóng dưới 15 năm, 40 ngày nếu từ đủ 15 đến dưới 30 năm, 60 ngày nếu từ đủ 30 năm, tính theo ngày làm việc không kể lễ, tết và ngày nghỉ hằng tuần. Điều 44 dành cho việc chăm con: tối đa 20 ngày một năm cho mỗi con dưới 03 tuổi và 15 ngày cho con từ đủ 03 đến dưới 07 tuổi, cả cha và mẹ cùng đóng bảo hiểm thì mỗi người được hưởng đủ mức đó. Điều 45 khoản 2 đặt mức 75% tiền lương làm căn cứ đóng cho cả hai nhóm, khoản 5 chia mức tháng cho 24 ngày để ra mức một ngày. Phía luật lao động, Điều 113 khoản 1 Bộ luật Lao động 45/2019/QH14 cho 12 ngày làm việc với điều kiện bình thường, 14 ngày với người chưa thành niên, người khuyết tật, nghề nặng nhọc, và 16 ngày với nghề đặc biệt nặng nhọc; Điều 114 cộng thêm 01 ngày cho mỗi 05 năm làm việc; Điều 115 khoản 1 điểm c chỉ cho nghỉ 03 ngày hưởng nguyên lương khi cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, cha mẹ của vợ hoặc chồng chết, tức luật chỉ nghĩ tới đám tang chứ không nghĩ tới những tuần nằm viện trước đó; và Điều 115 khoản 3 là chỗ duy nhất còn mở: người lao động thoả thuận với người sử dụng lao động để nghỉ không hưởng lương.

Ghi chú

Vì sao mức B: cả hai văn bản đều đang có hiệu lực và từng con số — sáu trường hợp của chế độ ốm đau, 30/40/60 ngày, 20/15 ngày, 75%, 12/14/16 ngày, 03 ngày, 01 ngày mỗi 05 năm — là câu chữ đọc được, nên có thể khẳng định không có chế độ nghỉ chăm cha mẹ ốm, vì danh sách sáu trường hợp trong luật là danh sách đóng; Chưa có thống kê Việt Nam về số ngày người lao động phải nghỉ để chăm cha mẹ già, cũng chưa có nghiên cứu đo việc nghỉ đó ảnh hưởng bao nhiêu tới thu nhập hộ gia đình, nên chưa xác định được số ngày công và số tiền thực tế họ mất đi. Ba cái bẫy người Việt hay sập. Một: nghe chuyện đề xuất bổ sung chế độ nghỉ chăm cha mẹ ốm được hưởng bảo hiểm xã hội — đề xuất đó đã lên báo nhiều lần — rồi tưởng là quyền đã có, trong khi Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024 vẫn giữ danh sách sáu trường hợp và không có trường hợp cha mẹ. Hai: xin giấy chứng nhận nghỉ việc mang tên cha hoặc mẹ rồi nộp cho nhân sự, để rồi bị từ chối và mất luôn những ngày đã nghỉ mà không có lương, vì chế độ ốm đau gắn với chính người lao động hoặc với con dưới 07 tuổi. Ba: dồn hết phép năm vào đợt cha mẹ nằm viện, rồi khi cần nghỉ tiếp thì tự nghỉ vài tuần mà không thoả thuận trước, trong khi đường hợp pháp để nghỉ dài là thoả thuận nghỉ không hưởng lương theo khoản 3 Điều 115, có văn bản và có ngày về. Bạn không cần chờ có chế độ mới: thứ dùng được ngay là phép năm, ngày nghỉ thêm theo thâm niên, và một thoả thuận nghỉ không hưởng lương viết ra trước, chứ không phải cuộc gọi báo nghỉ vào sáng hôm đó.

Bản dịch sát bản gốc (Trung Quốc) để đối chiếu

Chi phí

Không tốn tiền. Lên cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia (Trung Quốc) tra hai điều lệ của tỉnh mình, mười mấy phút. Rồi cầm giấy nằm viện nộp đơn bằng văn bản cho đơn vị. Khó là đơn vị không muốn cho, mở miệng xin nghỉ lại sợ mất lòng sếp.

Nói đơn giản

Một số tỉnh (Trung Quốc) quy định cho con một được nghỉ chăm sóc cha mẹ nằm viện, số ngày mỗi tỉnh khác nhau. Hà Nam mỗi năm không ít hơn 20 ngày, Phúc Kiến không quá 10 ngày, Quảng Đông khi nằm viện không quá 15 ngày. Hà Nam ghi rõ tính là đi làm, Phúc Kiến ghi rõ lương và phúc lợi giữ nguyên. Đơn vị không cho hoặc trừ tiền, Phúc Kiến và Quảng Đông ghi rõ có thể tìm cơ quan nhân lực và bảo hiểm xã hội.

Lợi ích

Các tỉnh ghi ngày nghỉ chăm sóc trong những văn bản pháp quy địa phương khác nhau. 河南省老年人权益保障条例 (Điều lệ Bảo đảm Quyền lợi Người cao tuổi tỉnh Hà Nam, Trung Quốc) quy định, người già đã nhận giấy chứng nhận vinh dự cha mẹ con một, trong thời gian nằm viện điều trị, đơn vị nơi con làm việc phải cho nghỉ chăm sóc. Nghỉ chăm sóc mỗi năm cộng dồn không ít hơn 20 ngày, thời gian đó coi như đi làm. 福建省老年人权益保障条例 (Điều lệ Bảo đảm Quyền lợi Người cao tuổi tỉnh Phúc Kiến) quy định, cha mẹ của con một từ đủ 60 tuổi, trong thời gian ốm nằm viện điều trị, người sử dụng lao động phải cho con thời gian chăm sóc. Thời gian chăm sóc mỗi năm cộng dồn không quá 10 ngày, lương và phúc lợi giữ nguyên. Đơn vị không trả lương, phúc lợi trong thời gian chăm sóc thì cơ quan nhân lực và bảo hiểm xã hội hoặc cơ quan liên quan buộc trả trong thời hạn. 广东省人口与计划生育条例 (Điều lệ Dân số và Kế hoạch hoá Gia đình tỉnh Quảng Đông) áp dụng cho các cặp vợ chồng có hộ khẩu (Trung Quốc) trong tỉnh đã tự nguyện chỉ sinh một con trong những năm nhà nước khuyến khích mỗi cặp vợ chồng một con. Khi họ từ đủ 60 tuổi, người sử dụng lao động mỗi năm cho con 5 ngày nghỉ chăm sóc. Khi ốm nằm viện, mỗi năm cộng dồn không quá 15 ngày. Đơn vị không thực hiện ngày nghỉ theo điều lệ thì cơ quan nhân lực và bảo hiểm xã hội từ cấp huyện trở lên buộc sửa. Chương trách nhiệm pháp lý của điều lệ Hà Nam không ghi đơn vị không cho nghỉ chăm sóc thì xử lý thế nào

Mức bằng chứng

B

Ghi chú

Cách tra quy định của tỉnh mình: vào cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia (flk.npc.gov.cn) tìm "tên tỉnh + điều lệ bảo đảm quyền lợi người cao tuổi" và "tên tỉnh + điều lệ dân số và kế hoạch hoá gia đình". Xem cả hai, chỉ xem bản ghi "còn hiệu lực". Tỉnh không ghi thì tìm tiếp điều lệ của thành phố mình. Các tỉnh chỉ cho con một, người có anh chị em phần lớn không có trong điều khoản. Đơn vị không cho nghỉ hoặc trừ lương, trước hết gọi 12333 hoặc khiếu nại tới thanh tra lao động của cơ quan nhân lực và bảo hiểm xã hội, không mất phí. Muốn đòi lại tiền bị trừ thì cũng có thể xin trọng tài lao động (Trung Quốc), không mất phí, trong 45 ngày sau khi thụ lý phải xong, gia hạn tối đa thêm 15 ngày. Điều khoản Hà Nam viết "không ít hơn" 20 ngày, Phúc Kiến và Quảng Đông viết "không quá", ở hai tỉnh sau đơn vị cho ít cũng không tính là vi phạm. Xếp B vì số ngày và điều kiện do từng tỉnh tự đặt. Người hưởng lợi là cha mẹ bạn, tiền thì rơi vào chính bạn. Số ngày của ba tỉnh viết theo điều lệ tính tới tháng 10/2026, sau này có thể sửa.

Phần này lấy từ bản luonglb/song-dang-tien.

Nguồn · 1

1. Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 ngày 29/6/2024 (Điều 42 khoản 1, Điều 43 khoản 1, Điều 44, Điều 45 khoản 2 và khoản 5), Công báo số 987 + 988 ngày 25/8/2024: datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2024/9/4… ; Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 ngày 20/11/2019, hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 18/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026 (Điều 113 khoản 1, Điều 114, Điều 115 khoản 1 điểm c và khoản 3): datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2026/02/… . Tra ngày 3/11/2026.